INFORMACJA DOT. RODO
XXXIII Rajd pieszy Witaj Wiosno! 21.03.2018 r. Lubiąż - Rogów Legnicki
XIV Rajd Szlakiem św. Jana Pawła II Oświęcim - Wadowice - Kraków - Wieliczka 9 - 11 maja 2018 r.
 
 
 
PieszeRoweroweMotorowe

  Szlak Doliny Odry    Szlak Nadodrzański im. Zdzisława Fuksa    Szlak Zabytków    Szlak Tatarów    Szlak św. Jakuba  


Szlak Nadodrzański im. Zdzisława Fuksa




1. Przebieg

Prochowice (0 km) - Przystań Bolesława Chrobrego (9,4 km) - Dziewiń (17,8 km) - Dłużyce (18,8 km) - Scinawa (24 km)

2. Mapa (kliknij, aby zobaczyć).

3. Ogólna charakterystyka szlaku

Szlak biegnie przez teren nizinny, nieznacznie pofałdowany. Najwyższe wzniesienie 116 m n.p.m., najniższe 94,7 m n.p.m. Na odcinku Prochowice-Dziewiń szlak prowadzi terenem za­lesionym, od Dziewinia do Scinawy zas otwartym. Na ogół szlak łatwy do przebycia i bezpieczny.

4. Opis przebiegu szlaku

Szlak rozpoczyna się w Prochowicach przy ul. Kochanowskiego i Karola Miarki (węzeł szlaków). Stad idziemy ulica Kochanowskiego w stronę przeciwna do Rynku 300 m. Przechodzimy most na Młynówce i dziemy dalej prosto 1 km do mostu na rzece Ka­czawa, przechodzimy go i skręcamy w prawo. Po 2 km dochodzi­my do zakładu Centromag, przy którym znajduje się przystanek autobusowy MPK. Za przystankiem idziemy w lewo, wchodzac w las. Po przejsciu 800 m dochodzimy do starego kanału przepustowego (Kaczawa-Boberek), skad jeszcze 800 m do rze­ki Boberek, toteż idziemy cały czas prosto. Przechodzimy na druga stronę Boberka i idziemy 400 m wzdłuż wału przeciwpowodziowego Odry, po czym skręcamy w lewo do lasu, a po 700 m dochodzimy do utwardzonej drogi lesnej, która prowadzi do Przystani Boesława Chrobrego (2,8 km), gdzie skręcamy w lewo (przed zabudowaniami) i po 1,2 km wychodzimy na drogę obok wału przeciwpowodziowego Odry. Idziemy nia w prawa stronę. Po przejsciu 5 km skręcamy w prawo i idziemy ok. 1,2 km droga obok kilku niewielkich jeziorek (starorzecze Odry). Dochodzi­my do drogi utwardzonej, gdzie skręcamy w lewo. Tu rozpoczyna­ja się zabudowania wsi Dziewiń. We wiosce po przejsciu 300 m szlak skręca w prawo i po kolejnych 300 m doprowadza do koscioła, gdzie należy skręcić w lewo na drogę polna. Po przejsciu 1,4 km dochodzimy do wsi Dłużyce. Tu szlak skręca w prawo. Po 2,2 km wchodzimy do miasta Scinawa, gdzie skręcamy w lewo. Po przejsciu 500 m przechodzimy przez przejazd kolejowy, a po około 200 m dochodzimy do mostu na rzece Zimnicy. Dalej po przejsciu 300 m skręcamy w prawo i idziemy 800 m ul. Wincentego Witosa. Następnie przechodzimy przez przejazd kolejowy i skręcamy pod katem ostrym w prawo. Po przejsciu 200 m ul. Kosciuszki idziemy do dworca PKP w Scinawie. Tutaj szlak się kończy, choć my możemy pójsć w lewo i wyjdziemy w centrum miasta, które również warto zwiedzić.

Opis krajoznawczy szlaku:

Szlak prowadzi terenem nadodrzańskim zwiazanym z przeprawa wojsk Bolesława Chrobrego w roku 1017 przez Odrę w miejscu zwanym dzis Przystań Chrobrego, a także przemarszem tych wojsk z Przystani na trakt sredniowieczny Głogów-Prochowice nad Kaczawa-Niemcza. W drugiej swej częsci (Przystań Chrobrego-Scinawa) szlak biegnie wzdłuż Odry tzw. starorzeczem Odry. Jest to teren pełen jeziorek oczkowych, rynnowych (lecz nie pochodzenia lodowcowego) oraz dzisiejszych odnóg Odry, dawniejszych zas starych koryt tej rzeki.

Przyjrzyjmy się wpierw pierwszej częsci szlaku, która jest zwiazana nie tylko z wydarzeniami roku 1017, ale z całym okresem walk prowadzonych przez Bolesława Chrobrego w latach 1002-1017 w obronie zachodniej granicy Polski i suwerennosci państwa polskiego. Szczególnie zas walki z roku 1010 i 1017 dotycza okolic Prochowic.

W roku 1010 Henryk II po raz drugi postanowił zmusić Polskę do uznania zwierzchnosci Niemiec. Skierował się więc do Poznania. Jednakże po dojsciu do Odry Niemcy spotkali silnie ufortyfikowane grody, wspierane naturalnymi przeszkodami (bagna, starorzecza...). Skierowali się więc do Głogowa, gdzie i bród był dogodny, i gród według ich mniemania łatwy do zdobycia. Tymczasem w Głogowie oczekiwał nieprzyjaciół Bolesław Chrobry, który wczesniej umocnił wały obronne grodu, położonego po wschodniej stronie Odry. Jednakże nie występował on przeciwko Niemcom, a wyczekiwał, kiedy zaczna przeprawę przez Odrę, aby wówczas zaatakować.



Widzac to, Henryk II zrozumiał, iż nie może pozwolić sobie na ropoczęcie walki zbrojnej z Polakami. Postanowił więc isć wzdłuż Odry na południe i pustoszyć cała zachodnia częsć Slaska, kierujac się przez Czechy do swojego cesarstwa. Fakt ten opisał Thietmar w sposób następujacy: "Predicti seniores, cum urbem glogua dictam, ubi Bolizlavus ipse fuerat ac eos prespicere poterat, gregatim et lovicati transirent, militum haec a muris cernetium animos provocant, et hii ducem suimet, cur hoc pateretur, alloquentes sibi eos temptandi refert: "Exercitus, quem videtis multitudine parvum, virtule magnus est et e milibus caeteris electus. Hunc si aggrediar, sive vincam sen superabor, in posterum depressus sum. Regi possibile est alium ilico exerticum congregare. Multo melius est, nos hoc modo pacienter ferre et alias, si possit, fieri, absque magno nostri detrimento hilis supervientibus nocere" (Thietmari, lib. VI, c. 58, p. 395).

Wówczas to przeszli oni traktem Głogów-Prochowice nad Kaczawa w kierunku Swidnicy. Za nimi zas częsć wojsk Bolesława Chrobrego, których zadaniem było prowadzenie walki podjazdowej, zaczepnej.



Z podobna trasa przemarszu wojsk niemieckich spotykamy się w 1017 r., kiedy to w wyprawie na Polskę bierze udział również 9 biskupów i 4 arcybiskupów niemieckich oraz 16 lenników cesarza z ponad 1 000 ciężkozbrojna armia, nie liczac giermków, oddziałów lekkozbrojnych i służby. Armia Henryka nie próbowała tak, jak w latach poprzednich forsować Odry, lecz od razu ograniczyła swój teren operacyjny do obszarów w widłach Odry i Bobru. I choć cesarz próbował zdobyć Głogów, to nie zamierzał zapuszczać się w głab Polski, dlatego już wtedy wysłał 12 oddziałów wydzielonych z sił głównych traktem Głogów - Prochowice nad Kaczawa - Niemcza, aby szybko otoczyły "Niemczę" i uniemożliwiły Bolesławowi Chrobremu jej umocnienie. Pózniej zas widzac, iż nie uda się mu zdobyć Głogowa, wycofał resztę wojsk niemieckich i skierował na południe. Główne siły cesarza przybyły 3 dni po oddziałach patrolowych.

W tym czasie Bolesław Chrobry, stojacy po wschodniej stronie Odry, bacznie obserwował ruchy cesarza. I zaraz po wysłaniu pierwszych oddziałów niemieckich pod Niemczę, skierował tam również częsć swoich wojsk, która jednak nie mogła isć tym samym traktem. Poszły więc one poczatkowo prawa strona Odry, a następnie brodem w pobliżu Prochowic przekroczyły Odrę i wyszły na trakt wiodacy przez Prochowice Slaskie, gdyż była to "droga dobra, często używana, sucha, dostępna zarówno latem, jak jesienia". Stad już prosto omijajac Swidnicę i Slężę do Niemczy, gdzie korzystajac z ciemnej i dżdżystej nocy przebiły się przez pierscień oblegajacych Niemców i przedostały się do grodu. Ta trasa przejscia pozwalała im na niewielka stratę czasowa w marszu do grodu Niemczy. Reszta zas wojsk polskich z Bolesławem Chrobrym podażyła do Wrocławia, skad Chrobry mógł obserwować dalszy rozwój wypadków i prowadzić wojnę podjazdowa. Thietmar skomentował to następujaco:

"Imperator autem posttres dies ad eandem cum exercitu valido veniens, castris eandem undiquessecus circumdari iubet, sperans sic omnem hosti suo claudere accessum. Sapiens eiusdem consilium et in omnibus bona voluntas multum ibi prodesset, si in efficiendis rebus auxiliantium sibi affeotus hunc adiuvarent. Nunc autem per omnes custa dias presidium urbi in noctis silentio advenerat magnum" (Thietmari, lib. VII, c. 60, p. 555).

Druga częsć szlaku prowadzi przez Pradolinę przełomowa Odry, łaczaca Pradolinę Wrocławsko-Magdeburska z Pradolina Barycka. Występujace tu jeziorka i zatoki sa pozostałoscia dawnego biegu rzeki. Dzięki temu mamy dzis bajeczny krajobraz lesisty z niewielkimi jeziorkami przyciagajacymi różnorodne gatunki ptaków i zwierzat. Sa tu: kret, lis, borsuk, jeleń, sarna, dzik, zajac szarak, kuropatwa, bocian biały, przepiórka, skowronek, drop, ortolan i wiele innych.

Ostatni odcinek szlaku prowadzi przez Dziewin i Dłużyce, doprowadzajac do Scinawy. We wsi Dziewin znajduje się renesansowy dwór, wzniesiony w latach 1558-1566, a przebudowany w roku 1700. Jest to założenie prostokatne z dobudowana oficyna, trzytraktowe, dwukondygnacyjne, posiadajace dach dwuspadowy z bogatymi szczytami wolutowymi ze sterczynami. W pobliżu znajduje się kosciół filialny sw. Piotra i Pawła, wzmiankowany już w roku 1284. Obecny ma wyglad gotycki (z XV w.), powiększony o wieżę z końca XVI w. We wnętrzu znajduja się: kamienne póznogotyckie sanktuarium i chrzcielnica, renesansowa ambona z 1595 r., barokowy ołtarz z 1660 r., rokokowy prospekt organowy z XVIII w. oraz kilka nagrobków z wieku XVI i epitafiów z XVII i XVIII w.

Natomiast w pobliskich Dłużycach znajduje się barokowy dwór z XVII w. przebudowany w wieku XVIII. Pierwotnie był on otoczony fosa z woda, obecnie sucha. Jest to założenie prostokatne dwukondygnacyjne z ryzalitem wejsciowym. We wsi znajduje się także ciekawy kosciół parafialny Matki Bożej Różańcowej, wzmiankowany w roku 1209. Obecny pochodzi z XV w., przebudowany w połowie XVII. Jest to budowla jednonawowa z wieża od zachodu i węższym, poligonalnie zakończonym prezbiterium. Nad nawa cenny strop drewniany z malowanym plafonem przedstawia scenę zesłania Ducha Sw. z II połowy XVII w.

Idac dalej, dochodzimy do miasta Scinawa. Była to ważna osada handlowa, wzmiankowana w 1202 r. Prawa miejskie otrzymała w 1260 r. od księcia głogowskiego Konrada. Już wówczas most w Scinawie był jednym z najdawniejszych znanych przejsć przez Odrę (obok Głogowa i Uraza). W roku 1310 Scinawa staje się samodzielnym księstwem, w którym rezyduje ksiażę Jan, a po jego smierci Konrad Olesnicki. W roku 1343 Kazimierz Wielki w czasie bitwy pod Wschowa burzy miasto, które przez wiele lat odbudowuje się. W roku 1374 księstwo zhołdował król węgierski Maciej Korwin, a po roku 1429 Scinawa przeszła na własnosć korony czeskiej. Przez cały ten okres miasto rozwijało się jako osrodek produkcji sukna i płótna. Podczas wojny trzydziestoletniej (w roku 1632) Scinawa była kilkakrotnie zdobywana przez Szwedów i Austriaków. Po tych klęskach miasto podniosło się dopiero w wieku XIX dzięki rozwojowi przemysłu, a szczególnie jako ważny węzeł komunikacji kolejowej i żeglugowej. W czasie działań II wojny swiatowej miasto zostało prawie całkowicie zniszczone.

W miescie zachowało się kilka zabytków: zamek, ratusz, fragmenty murów miejskich i kosciół parafialny pw. Znalezienia Krzyża Sw.

ZAMEK jako gród ksiażęcy był wzmiankowany już w roku 1251. W latach 1274-1289 był rezydencja ksiażęca, a w latach 1319-1365 przebywał w nim ksiażę Jan Scinawski. W 1343 r. Kazimierz Wielki częsciowo zniszczył go. Odbudowany następnie ulega ponownemu zniszczeniu w roku 1628. W roku 1757 dawny budynek rozebrano wznoszac nowy, w którym w 1932 r. odkryto pierwotne fragmenty. W roku 1945 ów nowy budynek uległ całkowitemu zniszczeniu.

Ratusz - z dawnego sredniowiecznego ratusza pozostała jedynie potężna, kwadratowa wieża, góra przechodzaca w osmiobok, zwieńczony pierwotnie stożkowym hełmem. Reszta jest budowla postawiona po 1945 roku.

Mury miejskie - wzniesione w końcu XIII wieku zostały gruntownie przebudowane w 2 połowie XIV wieku. Obecnie zachowały się niewielkie fragmenty w zachodniej częsci miasta jako wzniesione z cegły na podmurówce kamiennej.

Kosciół parafialny pw. Znalezienia Krzyża Sw. był wzmianko­wany w roku 1209, jednak w obecnej postaci został zbudowany w 2 połowie XV wieku. Jest to budowla trzynawowa, halowa, trój­przęsłowa z wydłużonym prezbiterium zakończonym poliginalnie. Os fasady zachodniej akcentuje potężna wieża, góra przecho­dzaca w osmiobok. Wnętrze koscioła jest nakryte sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Zachowały się tu dwa całopostaciowe nagrobki z 1595 i 1605 roku.

Literatura (wybór)

Nadolski A., Polskie siły zbrojne w czasach Bolesława Chrobrego. Zarys strategii i taktyki, Łódz 1956.
Obronnosć polskiej granicy zachodniej w dobie pierwszych Piastów, Wrocław 1974.
Sułowski Z., Ujęcie kartograficzne granic zachodnich Polski przed­rozbiorowej , "Roczniki Historyczne" [Poznań] XXIII, 1957, s. 99-136.
Wiliński K., Walki polsko-pruskie w X-XIII wieku, Łódz 1984.
Powrót Polski nad Odrę i Bałtyk. Tysiac lat dziejów granicy polsko­-niemieckiej, Warszawa 1962.
Bogdanowicz P., Co można wydedukować z kroniki Thietmara?, Kraków 1959 (ważny fragment z dziejów panowania Bolesława Chrobrego, s. 71-111).
Grabski A.F., Bolesław Chrobry, Warszawa 1964.
Miskiewicz B., Studia nad obrona polskiej granicy zachodniej w okresie wczesnofeudalnym, Poznań 1961.
Pilch J., Zabytki architektury Dolnego Slaska, Ossolineum 1978.

 

PTTK Oddział "Ziemi Prochowickiej" © 2007-2018. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Projekt oraz wykonanie strony - Daniel Balowski.